SƠ LƯỢC LỊCH SỬ VỀ ANH
HÙNG NGUYỄN HUỆ
Người anh hùng dân tộc, nhà cải cách lớn,thiên tài quân sự Nguyễn Huệ.
Sinh năm 1753; tên thường gọi: Nguyễn Văn Bình hay Ba Thơm
Mất ngày 16/9/1792 ( nhằm ngày 29 tháng 7 năm nhâm Tý)
Sinh quán: Kiên thành-
Hoài Nhơn- Bình Định (xuất xứ gốc quê tại làng Thái lão- Hưng Thái –Hưng
Yên-Nghệ An dòng dõi họ Hồ vào khai hoang lập ấp ở Tây sơn-Bình Định)
Họ và tên cha: Hồ Phi
Phúc
Họ và tên mẹ: Nguyễn Thị Đồng
Nơi thờ tổ hiện nay: Bảo tàng Tây sơn, Bình thành-Tây
sơn-Bình Định
Là con thứ trong gia đình có 3 anh em trai: Nguyễn Nhạc,
Nguyễn Lữ, Nguyễn Huệ.
Ông nội là Hồ Phi Tiền vì muốn
con cháu mình sau này thừa kế và đời đời hương hỏa cho Họ ngoại nên đã đổi họ
cho con mình là Hồ Phi Phúc thành Nguyễn Phi Phúc vì thế nên ông mang họ
Nguyễn thay vì mang họ Hồ.
Tại khu đấy ứng với Bảo tàng Tây sơn tại
xã Bình Thành còn có cây me và một giếng
nước cổ tương truyền là Cây me và giếng nước trongg khu vườn xưa của ông bà Hồ
Phi Phúc và Nguyễn thị Đồng; còn mộ của 2 ông bà giờ chỉ còn là 2 hố huyệt
dưới chân núi Ngang do bị triều Nguyễn khai quật trả thù vào đầu thế kỉ XiX.
Ba
anh em Nguyễn Huệ "Thuở nhỏ học với giáo Hiến, gặp lúc quốc phó Trương
Phúc Loan chuyên quyền, nhân dân lầm than cực khổ, Nguyễn Huệ cùng anh lên vùng
tây sơn thượng đạo xây dựng căn cứ khởi nghĩa"( nay còn di tích là núi ông
Bình).
Năm
18 tuổi (Mùa xuân năm1771) 3 anh em Ông (Nguyễn Nhạc, Nguyễn Lữ, Nguyễn Huệ) dựng
cờ khởi nghĩa lấy anh nghĩa chống quyền thần Trương Phúc Loan tại Tây sơn Hạ đạo (Bình Định)
với khẩu hiệu " Lấy của nhà giàu chia cho dân nghèo".
Năm
22 tuổi Ông đã chỉ huy xuất sắc trận đánh vào Phú Yên năm 1775 đánh tan quân
của tướng Nguyễn là Tống Phước Hiệp, tạo đà cho sự phát triển chóng của phong
trào Tây sơn.
Tháng
3 năm 1776, Nguyễn Nhạc xưng là Tây sơn Vương phong Nguyễn Huệ là phụ chính.
Năm
24 tuổi Ông đã tổng chỉ huy cuộc tấn công vào thành Gia Định (năm 1777) đánh tan lực lượng của họ Nguyễn, bắt giết 2 chúa
là Nguyễn Phúc Dương, Nguyễn Phúc Thuần, còn Nguyễn Ánh chạy thoát.
Năm
1778, Nguyễn Nhạc lên ngôi Hoàng đế, phong cho Nguyễn Huệ làm Long nhượng tướng
quân.
Năm
29 tuổi Ông cùng anh là Tây sơn vương Nguyễn Nhạc chỉ huy cuộc tấn công vào Gia
định (năm 1782) và đánh cho Nguyễn Ánh
đại bại.
Năm
30 tuổi Ông là tổng chỉ huy lực lương
Tây sơn tấn công vào Gia định (năm 1783) và đánh đuổi tập đoàn Nguyễn Ánh ra
khỏi bờ cõi; cùng đường Nguyễn Ánh chạy sang cầu cứu quân Xiêm (Thái lan).
Cuối
năm 1784 hơn 5 vạn quân Xiêm do Nguyễn Ánh dẫn đường kéo vào Gia định cướp bóc
và xâm chiếm nước ta.
Năm
32 tuổi ông là Trực tiếp chỉ huy cuộc quyết chiến Rạch gầm-Xoài mút (đêm 18
tháng 1năm 1785) đập tan quân xâm lược Xiêm, diệt gần 4 vạn tên. Từ đó quân
Xiêm(ngoài miệng tuy nói khoác nhưng trong lòng thì sợ quân Tây sơn như sợ
cọp).
Năm
33 tuổi Ông trực tiếp chỉ huy cuộc tổng
tấn công tiêu diệt lực lượng quân Trịnh ở Phú xuân năm 1786. Tướng Trịnh là
Quận công Phạm Ngô Cầu bị bắt,Quận công Hoàng Đình Thể chết trận, giải phóng
vùng đất cuối cùng của xứ Đàng trong. Đầu tháng 7 Nguyễn Huệ ra Nghệ An, Thanh
Hóa, các trấn tướng là quận công Bùi Thế Toại, quận công Tạ Danh Thùy bỏ chạy.
Giữa tháng 7 Nguyễn Huệ ra đến Sơn Nam. Cuối tháng 7 đại quân Tây sơn tiến vào
Thăng Long, đánh tan quân Hoàng Phùng Cơ ở bến Thúy Ái, đánh tan quân chúa
Trịnh Khải ở bến Tây Lương, lật đổ cơ đồ thống trị trên 200 năm của ChúaTrịnh.
Cũng thời gian này ông kết duyên với công chúa Ngọc Hân (con vua Lê Hiến Tông)
và kéo quân về Phú Xuân.
Năm
1787, Nguyễn Hữu Chỉnh giúp vua Lê Chiêu Thống phản bội lại Tây sơn, Nguyễn Huệ
phái Vũ Văn Nhậm, Ngô Văn Sở ra diệt Chỉnh; sau đó Nhậm tỏ ra kiêu mạn; Nguyễn
Huệ lại kéo quân ra Thăng Long diệt Nhậm và trực tiếp xây dựng chính quyền Tây
sơn trên đất Bắc rồi ông lại trở về Phú Xuân.
Cuối
năm 1788, bè lũ Lê Chiêu Thống rước 29 vạn quân Thanh do Tổng đốc lưỡng Quảng
Tôn Sĩ Nghị chỉ huy, kéo vào xâm lược nước ta.
Năm
35 tuổi, Trước sự suy tàn của nhà Lê và hành động bán nước của vua tôi Lê chiêu
Thống. Thể theo lòng quân,tướng sĩ Ông lên ngôi Hoàng đế lấy niên hiệu QUANG
TRUNG vào ngày 17 tháng 12 năm 1788 (nhằm ngày 25 tháng 11 năm Mậu thân) tại
núi Bà (phía nam Phú xuân)đồng thời làm lễ xuất quân ra Bắc, Ông tuyên bố
"
Đánh cho chúng chích luân bất phản
Đánh cho chúng phiến giáp bất hoàn
Đánh
cho sử tri Nam quốc anh hùng tri hữu chủ "
Năm
36 tuổi(năm1789) Ông quyết định mở cuộc tấn công lớn chia thành 5 mũi tiến vào
Thành Thăng Long. Chỉ trong 5 ngày đêm( từ 25 đến 30-1-1789) tết Kỷ dậu; Ông chỉ
huy trận quyết chiến Ngọc hồi-Đống đa vào ngày mồng 5 tết Kỉ Dậu, tướng giặc Sầm Nghi Đống thắt cổ tự vận, Hứa thế
Hanh, Thượng duy Thăng bị giết; khiến cho Chủ tướng Tô Sĩ Nghị khiếp sợ không
kịp mặc áo giáp, đóng yên ngựa, vội vàng bỏ thành chạy trốn. Bè lũ bán nước Lê Chiêu
Thống chạy sang Trung Quốc, 29 vạn quân xâm lược Thanh bị đánh tan, chấm dứt sự tồn tại hơn ba trăm
năm của triều đình nhà Lê và mở ra một kỉ nguyên mới trong sự bang giao giữa
nước ta với Thiên triều nhà Thanh.
Sau
chiến thắng vua Quang Trung chọn Phú Xuân làm kinh đô thống nhất đầu tiên của
cả nước. Ông đã ban bố một loạt chính sách để mau chóng phục hồi kinh tế như
chiếu khuyến nông, bãi miễn nhiều thứ thuế nông nghiệp. Mở mang buôn bán trong
và ngoài nước; cùng với việc cải cách về kinh tế , ông ra sức xây dựng và phát
triển về văn hóa dân tộc: Việc học được mở rộng, chế độ thi cử được chấn chỉnh.
Đặc biệt ông rất coi trọng chữ Nôm, đưa chữ Nôm lên địa vị chữ viết chính thức
của Quốc gia.
Năm
39 tuổi Ông dự tính kéo quân vào Gia
định đánh lấy sào huyệt cuối cùng của Nguyễn Ánh và dự định Lập Kinh đô tại
Vĩnh Doanh(nay là thành phố Vinh- Nghệ An) gọi là Phượng Hoàng Trung đô; công
việc đang tiến hành khẩn trương và thuận lợi thì đột nhiên đêm 16/9/1792 ( nhằm
ngày 29 tháng 7 năm nhâm tý) Ông lâm bệnh và mất.
Cái
chết đột ngột của vua Quang Trung (Nguyễn Huệ) ở lứa tuổi 39 với bao dự định
lớn lao chưa thành là một tổn thất to
lớn cho cả đất nước, cả dân tộc Việt trong giai đoạn lịch sử đó và mai sau; mà lịch sử tiếp nối
đã thể hiện và minh chứng.
Ông
để lại cho đời những chiến tích lẫy lừng trên trang sử hào hùng của dân tộc,của
đất nước. Trong lịch sử các anh hùng dân tộc và các thiên tài quân sự; chỉ duy
nhất một anh hùng Nguyễn Huệ cầm quân xung trận là bách chiến bách thắng (chưa
hề thua trận nào)và chiến thắng giòn dã, vang dội khiến kẻ thù khiếp sợ như
trận Rạch gầm- Xoài mút, trận Ngọc hồi-Đống đa. Và cũng chỉ duy nhất một anh
hùng Nguyễn Huệ dám hoạch định chiến lược, sách lược và ấn định ngày, giờ chiến
thắng trước kẻ thù mạnh. Hình ảnh Vua Quang Trung áo bào xạm đen khói thuốc súng
tiến vào thành Thăng Long giữa tiếng reo hò của ba quân trưa ngày mồng 5 tết Kỷ
dậu là một hình ảnh đẹp trong văn học sử và cũng là hình ảnh đẹp về một con
người Việt Nam trong lòng chúng ta.
Nguyễn
Huệ không chỉ là một nhà quân sự giỏi, một vị tướng cầm quân đại tài mà còn là
một nhà chính trị , nhà ngoại giao xuất sắc, một nhà cải cách lớn về văn hóa
–giáo dục,tiếc thay cuộc đời của Ông quá ngắn ngủi chưa kịp cho Ông củng cố, xây dựng và thực
hiện những ước mơ, hoài bão của mình.
Trường
THPT chúng ta được vinh dự mang tên
Người anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ. Thầy trò chúng ta nguyện cố gắng dạy tốt, học
tốt, góp phần vào sự nghiệp giáo dục đào tạo thế hệ trẻ của đất nước, đội ngũ
cán bộ có đức, có tài, kế thừa sự nghiệp cách mạng của ông cha, góp phần xây
dựng và bảo vệ Tổ Quốc Việt Nam ngày càng giàu mạnh, tươi đẹp, phồn vinh và ổn
định.
SƠ LƯỢC LỊCH SỬ VỀ ANH
HÙNG NGUYỄN HUỆ
Người anh hùng dân tộc, nhà cải cách lớn,thiên tài quân sự Nguyễn Huệ.
Sinh năm 1753; tên thường gọi: Nguyễn văn Bình hay Ba Thơm
Mất ngày 16/9/1792 ( nhằm ngày 29 tháng 7 năm nhâm Tý)
Sinh quán: Kiên thành-
Hoài Nhơn- Bình Định (xuất xứ gốc quê tại làng Thái lão- Hưng Thái –Hưng
Yên-Nghệ An dòng dõi họ Hồ vào khai hoang lập ấp ở Tây sơn-Bình Định)
Họ và tên cha: Hồ Phi
Phúc
Họ và tên mẹ: Nguyễn thị Đồng
Nơi thờ tổ hiện nay: Bảo tàng Tây sơn, Bình thành-Tây
sơn-Bình Định
Là con thứ trong gia đình có 3 anh em trai: Nguyễn Nhạc,
Nguyễn Lữ, Nguyễn Huệ.
Ông nội là Hồ Phi Tiền vì muốn
con cháu mình sau này thừa kế và đời đời hương hỏa cho Họ ngoại nên đã đổi họ
cho con mình là Hồ Phi Phúc thành Nguyễn Phi Phúc vì thế nên ông mang họ
Nguyễn thay vì mang họ Hồ.
Tại khu đấy ứng với Bảo tàng Tây sơn tại
xã Bình Thành còn có cây me và một giếng
nước cổ tương truyền là Cây me và giếng nước trongg khu vườn xưa của ông bà Hồ
Phi Phúc và Nguyễn thị Đồng; còn mộ của 2 ông bà giờ chỉ còn là 2 hố Nguyệt
dưới chân núi Ngang do bị triều Nguyễn khai quật trả thù vào đầu thế kỉ XiX.
Ba
anh em Nguyễn Huệ "Thuở nhỏ học với giáo Hiến, gặp lúc quốc phó Trương
Phúc Loan chuyên quyền, nhân dân lầm than cực khổ, Nguyễn Huệ cùng anh lên vùng
tây sơn thượng đạo xây dựng căn cứ khởi nghĩa"( nay còn di tích là núi ông
Bình).
Năm
18 tuổi (Mùa xuân năm1771) 3 anh em Ông (Nguyễn Nhạc, Nguyễn Lữ, Nguyễn Huệ) dựng
cờ khởi nghĩa chống quyền thần Trương Phúc Loan tại Tây sơn Hạ đạo (Bình Định)
với khẩu hiệu " Lấy của nhà giàu chia cho dân nghèo".
Năm
22 tuổi Ông đã chỉ huy xuất sắc trận đánh vào Phú Yên năm 1775 đánh tan quân
của tướng Nguyễn là Tống Phước Hiệp, tạo đà cho sự phát triển chóng của phong
trào Tây sơn.
Tháng
3 năm 1776, Nguyễn Nhạc xưng là Tây sơn Vương phong Nguyễn Huệ là phụ chính.
Năm
24 tuổi Ông đã tổng chỉ huy cuộc tấn công vào thành Gia Định (năm 1777) đánh tan lực lượng của họ Nguyễn, bắt giết 2 chúa
là Nguyễn Phúc Dương, Nguyễn Phúc Thuần, còn Nguyễn Ánh chạy thoát.
Năm
1778, Nguyễn Nhạc lên ngôi Hoàng đế, phong cho Nguyễn Huệ làm Long nhượng tướng
quân.
Năm
29 tuổi Ông cùng anh là Tây sơn vương Nguyễn Nhạc chỉ huy cuộc tấn công vào Gia
định (năm 1782) và đánh cho Nguyễn Ánh
đại bại.
Năm
30 tuổi Ông là tổng chỉ huy lực lương
Tây sơn tấn công vào Gia định (năm 1783) và đánh đuổi tập đoàn Nguyễn Ánh ra
khỏi bờ cõi; cùng đường Nguyễn Ánh chạy sang cầu cứu quân Xiêm (Thái lan).
Cuối
năm 1784 hơn 5 vạn quân Xiêm do Nguyễn Ánh dẫn đường kéo vào Gia định cướp bóc
và xâm chiếm nước ta.
Năm
32 tuổi ông là Trực tiếp chỉ huy cuộc quyết chiến Rạch gầm-Xoài mút (đêm 18
tháng 1năm 1785) đập tan quân xâm lược Xiêm, diệt gần 4 vạn tên. Từ đó quân
Xiêm(ngoài miệng tuy nói khoác nhưng trong lòng thì sợ quân Tây sơn như sợ
cọp).
Năm
33 tuổi Ông trực tiếp chỉ huy cuộc tổng
tấn công tiêu diệt lực lượng quân Trịnh ở Phú xuân năm 1786. Tướng Trịnh là
Quận công Phạm Ngô Cầu bị bắt,Quận công Hoàng Đình Thể chết trận, giải phóng
vùng đất cuối cùng của xứ Đàng trong. Đầu tháng 7 Nguyễn Huệ ra Nghệ An, Thanh
Hóa, các trấn tướng là quận công Bùi Thế Toại, quận công Tạ Danh Thùy bỏ chạy.
Giữa tháng 7 Nguyễn Huệ ra đến Sơn Nam. Cuối tháng 7 đại quân Tây sơn tiến vào
Thăng Long, đánh tan quân Hoàng Phùng Cơ ở bến Thúy Ái, đánh tan quân chúa
Trịnh Khải ở bến Tây Lương,lật đổ cơ đồ thống trị trên 200 năm của ChúaTrịnh.
Cũng thời gian này ông kết duyên với công chúa Ngọc Hân (con vua Lê Hiến Tông)
và kéo quân về Phú Xuân.
Năm
1787, Nguyễn Hữu Chỉnh giúp vua Lê Chiêu Thống phản bội lại Tây sơn, Nguyễn Huệ
phái Vũ Văn Nhậm, Ngô Văn Sở ra diệt Chỉnh; sau đó Nhậm tỏ ra kiêu mạn; Nguyễn
Huệ lại kéo quân ra Thăng Long diệt Nhậm và trực tiếp xây dựng chính quyền Tây
sơn trên đất Bắc rồi ông lại trở về Phú Xuân.
Cuối
năm 1788, bè lũ Lê Chiêu Thống rước 29 vạn quân Thanh do Tổng đốc lưỡng Quảng
Tôn Sĩ Nghị chỉ huy, kéo vào xâm lược nước ta.
Năm
35 tuổi, Trước sự suy tàn của nhà Lê và hành động bán nước của vua tôi Lê chiêu
Thống. Thể theo lòng quân,tướng sĩ Ông lên ngôi Hoàng đế lấy niên hiệu QUANG
TRUNG vào ngày 17 tháng 12 năm 1788 (nhằm ngày 25 tháng 11 năm Mậu thân) tại
núi Bà (phía nam Phú xuân)đồng thời làm lễ xuất quân ra Bắc, Ông tuyên bố
"
Đánh cho chúng chích luân bất phản
Đánh cho chúng phiến giáp bất hoàn
Đánh
cho sử tri Nam quốc anh hùng tri hữu chủ "
Năm
36 tuổi(năm1789) Ông quyết định mở cuộc tấn công lớn chia thành 5 mũi tiến vào
Thành Thăng Long. Chỉ trong 5 ngày đêm( từ 25 đến 30-1-1789) tết Kỷ dậu;Ông chỉ
huy trận quyết chiến Ngọc hồi-Đống đa vào ngày mồng 5 tết Kỉ Dậu, tướng giặc Sầm Nghi Đống thắt cổ tự vận,Hứa thế
Hanh, Thượng duy Thăng bị giết; khiến cho Chủ tướng Tô Sĩ Nghị khiếp sợ không
kịp mặc áo giáp, đóng yên ngựa, vội vàng bỏ thành chạy trốn. Bè lũ bán nước Lê Chiêu
Thống chạy sang Trung Quốc,29 vạn quân xâm lược Thanh bị đánh tan, chấm dứt sự tồn tại hơn ba trăm
năm của triều đình nhà Lê và mở ra một kỉ nguyên mới trong sự bang giao giữa
nước ta với Thiên triều nhà Thanh.
Sau
chiến thắng vua Quang Trung chọn Phú Xuân làm kinh đô thống nhất đầu tiên của
cả nước. Ông đã ban bố một loạt chính sách để mau chóng phục hồi kinh tế như
chiếu khuyến nông, bãi miễn nhiều thứ thuế nông nghiệp. Mở mang buôn bán trong
và ngoài nước; cùng với việc cải cách về kinh tế , ông ra sức xây dựng và phát
triển về văn hóa dân tộc: Việc học được mở rộng, chế độ thi cử được chấn chỉnh.
Đặc biệt ông rất coi trọng chữ Nôm, đưa chữ Nôm lên địa vị chữ viết chính thức
của Quốc gia.
Năm
39 tuổi Ông dự tính kéo quân vào Gia
định đánh lấy sào huyệt cuối cùng của Nguyễn Ánh và dự định Lập Kinh đô tại
Vĩnh Doanh(nay là thành phố Vinh- Nghệ An) gọi là Phượng Hoàng Trung đô; công
việc đang tiến hành khẩn trương và thuận lợi thì đột nhiên đêm 16/9/1792 ( nhằm
ngày 29 tháng 7 năm nhâm tý) Ông lâm bệnh và mất.
Cái
chết đột ngột của vua Quang Trung (Nguyễn Huệ) ở lứa tuổi 39 với bao dự định
lớn lao chưa thành là một tổn thất to
lớn cho cả đất nước, cả dân tộc Việt và các thế hệ mai sau; mà lịch sử tiếp nối
đã thể hiện và minh chứng;
Ông
để lại cho đời những chiến tích lẫy lừng trên trang sử hào hùng của dân tộc,của
đất nước. Trong lịch sử các anh hùng dân tộc và các thiên tài quân sự; chỉ duy
nhất một anh hùng Nguyễn Huệ cầm quân xung trận là bách chiến bách thắng (chưa
hề thua trận nào)và chiến thắng giòn dã, vang dội khiến kẻ thù khiếp sợ như
trận Rạch gầm- Xoài mút, trận Ngọc hồi-Đống đa. Và cũng chỉ duy nhất một anh
hùng Nguyễn Huệ dám hoạch định chiến lược, sách lược và ấn định ngày, giờ chiến
thắng trước kẻ thù mạnh. Hình ảnh Vua Quang Trung áo bào xạm đen khói thuốc súng
tiến vào thành Thăng Long giữa tiếng reo hò của ba quân trưa ngày mồng 5 tết Kỷ
dậu là một hình ảnh đẹp trong văn học sử và cũng là hình ảnh đẹp về một con
người Việt Nam trong lòng chúng ta.
Nguyễn
Huệ không chỉ là một nhà quân sự giỏi, một vị tướng cầm quân đại tài mà còn là
một nhà chính trị , nhà ngoại giao xuất sắc, một nhà cải cách lớn về văn hóa
–giáo dục,tiếc thay cuộc đời của Ông quá ngắn ngủi chưa kịp cho Ông củng cố, xây dựng và thực
hiện những ước mơ, hoài bão của mình.
Trường
THPT chúng ta được vinh dự mang tên
Người anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ. Thầy trò chúng ta nguyện cố gắng dạy tốt,học
tốt,góp phần vào sự nghiệp giáo dục đào tạo thế hệ trẻ của đất nước, đội ngũ
cán bộ có đức, có tài, kế thừa sự nghiệp cách mạng của ông cha, góp phần xây
dựng và bảo vệ Tổ Quốc Việt Nam ngày càng giàu mạnh, tươi đẹp, phồn vinh và ổn
định.